
Latihan Soal dan Jawaban Ungah-Unguh Basa SD Kelas 4: Ternyata Ini Kunci Agar Anak Lancar Berbicara Krama
unggah-ungguh basa adalah tata krama berbahasa yang sangat penting diajarkan sejak dini. Untuk siswa SD kelas 4, memahami unggah-ungguh basa membantu mereka berkomunikasi dengan sopan kepada orang tua, guru, dan teman. Artikel ini menyajikan latihan soal dan jawaban unggah-ungguh basa SD kelas 4 yang bisa dipakai belajar di rumah.
Apa Itu Unggah-Ungguh Basa?
Unggah-ungguh basa adalah aturan penggunaan bahasa Jawa yang disesuaikan dengan lawan bicara. Dalam budaya Jawa, ada tingkatan bahasa seperti ngoko, krama madya, dan krama inggil. Setiap tingkatan dipakai sesuai dengan siapa kita berbicara dan situasi yang sedang terjadi.
Untuk siswa kelas 4, materi unggah-ungguh basa biasanya mencakup penggunaan kata krama inggil untuk menghormati orang yang lebih tua. Contohnya, kata ‘mangan’ (ngoko) menjadi ‘dhahar’ (krama) dan ‘nedha’ (krama inggil). latihan soal unggah-ungguh basa SD kelas 4 membantu anak mengingat perbedaan tersebut.
Contoh Soal Pilihan Ganda Unggah-Ungguh Basa
Berikut ini adalah kumpulan soal pilihan ganda yang sering muncul dalam ulangan harian. Setiap soal dilengkapi dengan jawaban dan penjelasan singkat agar mudah dipahami.
Soal 1 sampai 5
1. Bapak lagi … ing kamar. Tembung sing trep kanggo ngisi titik-titik yaiku…
- A. turu
- B. sare
- C. tilem
- D. ngaso
Jawaban: C. tilem. Tembung ‘tilem’ kalebu krama inggil kanggo wong sing luwih tuwa.
2. Ibu mundhut gedhang ing pasar. Tembung ‘mundhut’ tegese…
- A. tuku
- B. oleh
- C. njaluk
- D. menehi
Jawaban: A. tuku. ‘Mundhut’ ing ukara kasebut tegese tuku nanging nganggo basa krama.
3. Yen arep mlebu kelas, bocah kudu… dhisik marang Bu Guru.
- A. matur nuwun
- B. nyuwun pamit
- C. ngucap salam
- D. nyuwun pangapunten
Jawaban: C. ngucap salam. Ngucap salam minangka unggah-ungguh nalika mlebu ruangan.
4. Simbah lagi … ing kursi ngarep. Tembung sing bener yaiku…
- A. lungguh
- B. lenggah
- C. njagong
- D. ndudut
Jawaban: B. lenggah. ‘Lenggah’ minangka krama inggil saka tembung ‘lungguh’.

5. Budhe ngasta roti kanggo adhik. Tembung ‘ngasta’ tegese…
- A. nggawa
- B. njupuk
- C. nggoreng
- D. ngedol
Jawaban: A. nggawa. ‘Ngasta’ kalebu krama inggil saka ‘nggawa’.
Contoh Soal Isian Singkat dan Uraian
Selain pilihan ganda, latihan soal unggah-ungguh basa SD kelas 4 juga sering berbentuk isian. Soal isian melatih siswa menuliskan kata yang tepat sesuai konteks kalimat.
Soal Isian
6. Bapak badhe … dhateng kantor. (tindak / lunga) Jawaban: tindak. Tembung ‘tindak’ minangka krama inggil saka ‘lunga’.
7. Ibu … sekul ing dhampar. (dhahar / mangan) Jawaban: dhahar. ‘Dhahar’ digunakake kanggo ibu amarga luwih sopan.
8. Adhik … dolanan ing latar. (mlaku / mlampah) Jawaban: mlaku. Kanggo adhik sing luwih enom, cukup ngoko.
Soal Uraian
9. Tulisen ukara ngoko lan krama inggil saka tembung ‘adus’! Jawaban: Ngoko: Adhik lagi adus. Krama inggil: Adhik nembe siram.
10. Apa bedane ngoko lan krama inggil? Jawaban: Ngoko digunakake kanggo kanca sebaya utawa wong sing luwih enom, dene krama inggil kanggo wong sing luwih tuwa utawa dihormati.
Tips Menghafal Unggah-Ungguh Basa dengan Mudah
Menghafal unggah-ungguh basa bisa menjadi tantangan bagi siswa kelas 4. Namun, ada beberapa cara menyenangkan agar anak cepat mengingat kosakata krama inggil.
- Buat kartu kata berisi pasangan ngoko-krama inggil lalu tempel di dinding kamar.
- Bermain peran dengan teman atau keluarga, misalnya berpura-pura berbicara dengan simbah.
- Menuliskan kosakata baru di buku catatan khusus setiap kali menemukan kata sulit.
Latihan soal unggah-ungguh basa SD kelas 4 sebaiknya dikerjakan rutin setiap minggu. Dengan pengulangan, anak akan terbiasa memilih kata yang tepat secara otomatis.
Kesimpulan
Menguasai unggah-ungguh basa tidak hanya bermanfaat untuk nilai ulangan, tetapi juga membentuk karakter sopan santun. Latihan soal dan jawaban unggah-ungguh basa SD kelas 4 di atas dapat menjadi bahan belajar mandiri di rumah.
Semoga latihan soal ini membantu siswa memahami perbedaan ngoko, krama, dan krama inggil dengan lebih baik. Teruslah berlatih agar semakin lancar berbahasa Jawa yang halus dan benar.